
Климакс кезеңіндегі циститтің және қуыққа қатысты басқа да мәселелердің ерекшеліктері
Дәретханаға жиі бару, несеп шығару кезінде ашыту, несептің кенеттен еріксіз бөлінуі — менопауза кезеңінде әйелдер жиі кездесетін осындай шағымдармен дәрігерге жүгінеді. Кейде белгілер алғаш рет пайда болады, ал кейде анда-санда ғана мазалаған цистит қайта қайталанады.
Климакс кезінде қуыққа қатысты мәселелер әртүрлі себептерге байланысты туындауы мүмкін: гормондық өзгерістер, бактериялық инфекциялар, жамбас түбі бұлшықеттері қызметінің бұзылуы.
Неліктен менопаузадан кейін циститтің даму қаупі артады
Кейбір әйелдерде цистит пен климакс бір уақытта басталғандай көрінеді. Бұл көбінесе эстроген деңгейінің төмендеуімен байланысты.
Гормондық өзгерістерге байланысты қынап пен уретраның шырышты қабаттары жұқарып, сезімтал бола түседі. Қынап микрофлорасы да өзгереді: пайдалы лактобактериялардың саны азаяды, соның салдарынан несеп шығару жолдарының инфекцияларын тудыратын патогендердің көбеюіне қолайлы жағдай қалыптасады.
Эстроген тапшылығы басқа да жағымсыз белгілерді тудыруы мүмкін: қынаптың құрғауы, тітіркену, жыныстық қатынас кезіндегі ауырсыну, жиі несеп шығару қажеттілігі және несеп шығару кезіндегі ашыту. Осы көріністердің барлығы «генитоуринарлық менопаузалық синдром» (ГУМС) ұғымымен біріктіріледі.
Қайталанатын инфекциялардың қауіп факторлары
Бактериялық циститтің негізгі қоздырғышы — ішек таяқшасы Escherichia coli. Ол несеп шығару өзегі арқылы қуыққа еніп, оның шырышты қабығының қабынуын тудыруы мүмкін.
Климакс кезіндегі циститтің себептерін қарастырғанда инфекцияның даму ықтималдығын арттыратын қосымша факторларды да ескеру қажет.
Қуықтың толық босамауы
Қалдық несеп бактериялардың көбеюіне қолайлы жағдай жасайды. Мұндай бұзылыс кейде кіші жамбас ағзаларының төмен түсуі кезінде пайда болады.
Қант диабеті
Әсіресе ауруды бақылау жеткіліксіз болған жағдайда инфекциялық асқынулардың даму қаупі артады.
Жыныстық қатынас
Бактериялардың уретра аймағына түсуіне ықпал етуі мүмкін.
Бұрын болған инфекциялар
Бұрын циститпен ауырған әйелдерде аурудың қайталану қаупі жоғары болады.
Қандай бұзылыстар циститке ұқсауы мүмкін
Жиі несеп шығару, жайсыздық және несепті ұстай алмау әртүрлі даму механизмдері бар бірнеше ауру кезінде байқалуы мүмкін.
Гиперактивті қуық
Негізгі белгісі — кенеттен пайда болатын, ұстап тұру қиын қатты несеп шығару қажеттілігі. Әйел күндіз дәретханаға жиі баруы, түнде ұйқыдан оянуы, кейде дәретханаға жетіп үлгермей қалуы мүмкін.
Несепті ұстай алмау
Менопауза кезеңінде несеп ұстамаудың әртүрлі түрлері пайда болуы немесе күшеюі мүмкін:
- күйзелістік — жөтелгенде, күлгенде, түшкіргенде немесе физикалық жүктеме кезінде несептің еріксіз бөлінуі;
- ургентті — кенеттен пайда болған қатты несеп шығару қажеттілігінен кейін несептің еріксіз бөлінуі;
- аралас — екі механизмнің де қатар кездесуі.
Несеп ұстамау қаупіне жасқа байланысты өзгерістер, бұрынғы босанулар, артық дене салмағы және жамбас түбі бұлшықеттерінің жағдайы әсер етеді. Емдеу әр әйелге жеке таңдалады: бір әйелдерге арнайы жаттығулар көмектессе, басқаларына қуықты жаттықтыру немесе дәрілік терапия қажет болады.
Инфекция белгілерінсіз ауырсыну
Кейбір әйелдерде климакс кезіндегі цисталгия қуық аймағындағы ауырсыну немесе қысым сезімі, дәретханаға жиі бару түрінде көрінеді.
Мұндай белгілердің себебі шырышты қабаттардағы гормондық өзгерістер, жамбас түбі бұлшықеттерінің шамадан тыс керілуі немесе қуықтың ауырсыну синдромы (интерстициалды цистит) болуы мүмкін. Егер ауырсыну алты аптадан астам сақталса, қуық толған кезде күшейсе, ал инфекция және басқа ықтимал себептер жоққа шығарылса, соңғы жағдайға күмәндануға болады.
Жағымсыз белгілердің себебін қалай анықтауға болады
Жедел бактериялық цистит әдетте кенеттен басталады. Несеп шығару кезінде шаншу немесе ашыту, жиі несеп шығару қажеттілігі, кейде қасаға үстіндегі ауырсыну және несепте қанның болуы байқалады.
Менопаузаның генитоуринарлық синдромы кезінде белгілер көбіне біртіндеп дамиды және қынаптың құрғауымен, тітіркенуімен немесе жыныстық қатынас кезіндегі ауырсынумен қатар жүреді.
Диагнозды нақтылау үшін дәрігер көрсетілімдерге сәйкес зерттеулер тағайындайды. Олардың қатарына жалпы несеп талдауы және несепті бактериологиялық себіндіге жіберу, гинекологиялық тексеру, қалдық несеп көлемін анықтайтын УДЗ жатады. Несеп шығаруды бақылау бұзылған жағдайда несеп шығаруға деген қажеттіліктің жиілігі мен несеп ұстамау эпизодтары тіркелетін күнделік жүргізу пайдалы.
Менопаузадан кейін әйелді ештеңе мазаламаса да, несептен бактериялар анықталуы мүмкін. Инфекция белгілері болмаса, әдетте антибиотиктермен емдеу қажет емес.

Менопауза кезеңіндегі емдеу ерекшеліктері
Егер цистит бактериялық инфекциядан туындаса, белгілер мен қатар жүретін ауруларды ескере отырып, антибиотиктер тағайындалады. Алайда менопаузадан кейін емдеу көбіне қосымша шараларды қажет етеді. Шағымдардың себебіне байланысты дәрігер мыналарды ұсынуы мүмкін:
- жергілікті эстрогендік гормондық терапия — шырышты қабаттардың құрғауы, жұқаруы және тітіркенуі кезінде;
- өсімдік тектес дәрілік заттар — фитопрепараттар цистит белгілерін жеңілдету және аурудың қайталануын болдырмау үшін қолданылады;
- несеп шығару бұзылыстарын түзету — қуық толық босамаған немесе әйелде кенеттен жиі несеп шығару қажеттілігі болған жағдайда.
Кейде инфекция жойылғанына қарамастан, емдеуден кейін де ашыту мен жиі несеп шығару сақталады. Мұндай жағдайда антибиотиктерді қайта қабылдамас бұрын жайсыздықтың себебін анықтау маңызды.
Несеп шығаруды бақылауды жақсартуға арналған жаттығулар мен әдеттер
Әйелдер климакс кезінде қуықты қалай нығайтуға және жағымсыз белгілерді қалай азайтуға болатынын жиі сұрайды. Бұл жерде бұзылыстың сипатын ескеру маңызды: күйзелістік несепті ұстай алмау кезінде жамбас түбі бұлшықеттерін жаттықтыру көмектеседі, ал кенеттен пайда болатын жиі несеп шығару қажеттілігі кезінде қуықты жаттықтыру ұсынылады.
Жамбас түбі бұлшықеттеріне арналған жаттығулар тиісті бұлшықеттерді кезекпен жиырып, босаңсытуға негізделген. Күйзелістік және аралас несепті ұстай алмау кезінде бағдарлама кемінде үш ай бойы жалғасуы керек, мүмкіндігінше маманның бақылауымен орындалғаны жөн. Бұлшықеттер шамадан тыс керілгенде және жамбас аймағында ауырсыну болғанда оңалтуға басқа тәсіл қажет.
Қуықты жаттықтыру несеп шығару арасындағы уақыт аралықтарын біртіндеп ұзартуды көздейді. Алдымен әйел несеп шығаруға деген қажеттілігін тіркейтін күнделік жүргізеді, содан кейін маманмен бірге жаттығу кестесін құрады. Бастапқы курс әдетте кемінде алты аптаға созылады.
Қосымша ұсыныстар:
- сусыздануды болдырмай, сұйықтықты жеткілікті мөлшерде тұтыну;
- егер кофеин несеп шығаруға деген қажеттілікті күшейтсе, оны шектеу;
- дене салмағын бақылау;
- созылмалы іш қатудың алдын алу;
- тұрақты физикалық белсенділікті сақтау.
Қайталанатын цистит кезінде алдын алу шаралары әр әйелге жеке таңдалады. Олар қауіп факторларын түзетуді, эстрогендермен жергілікті терапияны және дәрігер ұсынған басқа әдістерді қамтуы мүмкін
Несеп шығару белгілерімен қатар дене температурасының көтерілуі, қалтырау, бел аймағындағы ауырсыну, жүрек айну немесе құсу, несепте көзге көрінетін қанның болуы шұғыл медициналық көмекті қажет етеді.
Дереккөздер тізімі
- Ярмолинская М. И., Колошкина А. В. Генитоуринарлық менопаузалық синдромды диагнотикалау және емдеу алгоритмі // Акушерство и гинекология. — 2024. — № 9 (қосымша). — 22–36 б.
- Белый Л. Е. Постменопауза кезеңіндегі әйелдерде несеп шығару жолдарының қайталанатын инфекциясын алдын алу және емдеудегі қынаптық эстроген терапиясының мүмкіндіктері// Акушерство и гинекология. — 2025. — № 2. —15–22 б.
- Комяков Б. К. Урология: оқулық. — 3-ші бас., өңд. және толықт. — М.: ГЭОТАР-Медиа, 2022. — 480 б.
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Urological Infections. — Arnhem: EAU Guidelines Office, 2026.
- National Institute for Health and Care Excellence. Urinary Incontinence and Pelvic Organ Prolapse in Women: Management. NICE Guideline NG123. — London: NICE, 2019, кейінгі өзгерістермен.





