Ерлердегі несеп шығару жолдарының инфекциялары: әйелдердегі циститтен айырмашылығы, простатит және қауіптері

Несеп шығару жолдарының инфекциялары (НШЖИ) әйелдерде ең жиі кездесетін бактериялық аурулардың қатарына жатады, ал ерлерде айтарлықтай сирек кездеседі: өмір бойы НШЖИ-ның кем дегенде бір эпизоды әйелдердің шамамен 53%-ында және ерлердің 14%-ында байқалады.

Жас ұлғайған сайын бұл айырмашылық біртіндеп азаяды, өйткені ерлерде несептің қалыпты ағуын бұзуы мүмкін жағдайлардың таралуы артады.

Ерлердегі несеп шығару жолдарының инфекциялары: әйелдердегі циститтен негізгі айырмашылықтары қандай

Ерлердегі несеп шығару жолдарының инфекциясы әсіресе жас және орта жаста сирек кездеседі. Оның бір себебі — анатомиялық айырмашылықтар: ерлердің уретрасы ұзынырақ, ал әйелдерде оның сыртқы тесігі ішек микрофлорасы орналасқан аймаққа жақынырақ орналасады, сондықтан бактериялардың жоғары өрлей отырып қуыққа енуі оңайырақ.

Ерлерде мұндай инфекциялар ауырлататын факторлармен жиі қатар жүретіндіктен, бұрын олардың іс жүзінде кез келген түрі автоматты түрде асқынған инфекцияларға жатқызылатын. Қазіргі кезде тәсіл өзгерді және инфекциялық үдерістің несеп шығару жүйесімен шектелгенін немесе оның шегінен шыққанын бағалау маңыздырақ.

Қазіргі уақытта мыналар ажыратылады:

• оқшауланған НШЖИ — ерлердегі қуық инфекциясы төменгі несеп жолдарымен шектеледі және жүйелік көріністермен қатар жүрмейді;
• жүйелік НШЖИ — мысалы, пиелонефрит және жедел бактериялық простатит.

Ерлердегі НШЖИ-ның негізгі себептері мен белгілері

Көбінесе бактериялар несеп жолдарына уретра арқылы жоғары өрлейтін жолмен енеді. НШЖИ-дің ең жиі кездесетін қоздырғышы уропатогенді Escherichia coli болып қала береді, алайда тұрақты катетер болғанда, ауруханада жатқан жағдайда және басқа қауіп факторлары кезінде микроорганизмдер спектрі кеңейеді.

Ерлерде несеп шығару жолдарының инфекциясы пайда болған кезде дәрігер үшін тек қоздырғышты ғана емес, сонымен бірге инфекцияның дамуына ықпал етуі мүмкін жағдайларды да анықтау маңызды.

Маңызды қауіп факторларына мыналар жатады:

• несеп жолдарының обструкциясы;
• несеп шығарғаннан кейін қалдық несеп көлемінің көп болуы;
• несеп жолдарындағы тастар;
• тұрақты катетер, стент немесе нефростома;
• жуырда жасалған урологиялық араласулар;
• қуық қызметінің нейрогенді бұзылыстары;
• иммундық тапшылық;
• бұған дейін антибиотиктерді қолдану және төзімді микроорганизмдердің болуы.

Егде жастағы ерлерде қуықасты безінің қатерсіз ұлғаюы маңызды рөл атқаруы мүмкін, бірақ ол өздігінен қауіп факторы болып саналмайды. Қауіп ол обструкцияға, несептің іркілуіне және қалдық несеп көлемінің айқын артуына әкелген жағдайда жоғарылайды. Қайталанатын НШЖИ шынында да айқын қатерсіз простатикалық обструкцияның ықтимал салдарының бірі болып табылады.

Ерлерде несеп шығару жолдарының инфекциясы дамығанда белгілер көбінесе үдерістің орналасуына байланысты болады:

Клиникалық көрініс	Нені жоққа шығару керек
Күйдіру сезімі, жиі және шұғыл несеп шығаруға шақыру, қасаға үстіндегі ауырсыну	цистит
Дене қызуының жоғарылауы, қалтырау, айқын әлсіздік жүйелік	НЖШИ
Қызба, бүйір немесе бел аймағындағы ауырсыну, жүрек айну	пиелонефрит
Қызба, жамбас немесе шат аралығындағы ауырсыну, несеп шығарудың қиындауы жедел бактериалық	простатит
Уретрада күйдіру сезімі және бөлінділер, әсіресе жыныстық қатынастан кейін	уретрит, соның ішінде ЖЖБИ
Несеп ағысының әлсіз болуы, несеп шығаруды бастаудың кідіруі, толық босамағандай сезім	несеп ағуының бұзылуы

НШЖИ мен простатиттің өзара байланысы: негізгі қауіптер мен асқынулар

Қуықасты безі қуықтың дәл астында орналасады және уретраның бастапқы бөлігін қоршап жатады, сондықтан ер адамда несеп жолдарының инфекциясы болған кезде қуықасты безінің үдеріске қатысу ықтималдығын әрқашан ескеру маңызды.

Алайда простатит пен цистит бір нәрсе емес. Сонымен қатар «простатит» сөзі әртүрлі жағдайларға қатысты жиі қолданылады: дәлелденген бактериялық инфекция жағдайлардың 10%-дан азында анықталады. Қалған жағдайлардың едәуір бөлігін созылмалы жамбас ауыруы синдромы және басқа да бактериялық емес патологиялар құрайды.

Жедел бактериялық простатитке қашан күмәндануға болады

Әдетте ауру кенеттен басталады. Жиі немесе ауырсынумен жүретін несеп шығарудан бөлек мынадай белгілер пайда болады:

• қызба және қалтырау;
• айқын әлсіздік және жалпы жағдайдың нашарлауы;
• шат аралығында, жамбаста, жыныс мүшесі немесе тік ішек аймағында ауырсыну;
• несеп шығарудың қиындауы.

Жамбас немесе шат аралығында ауырсыну болған кезде дәрігер саусақпен ректальды тексеру жүргізеді: қуықасты безі ұлғайған және ауырсынатын болуы мүмкін. Жедел бактериялық простатитке күмәнданғанда негізгі микробиологиялық зерттеу несептің ортаңғы бөлігін бактериологиялық себу. Ауру ауыр өткен жағдайда қан талдаулары бағаланады, ал абсцеске күмән туған кезде визуализация әдістері қолданылады.

Созылмалы бактериялық простатит басқаша өтеді: белгілер кемінде үш ай сақталады, ал ауырсыну шат аралығында, ұмада, жыныс мүшесінде пайда болып, несеп шығару бұзылыстарымен қатар жүруі мүмкін. Оны қайталанатын инфекциялық эпизодтар кезінде де қарастырады.

Қандай асқынулар ең қауіпті

Жүйелік инфекция төменгі несеп жолдарының шегінен тыс таралуы мүмкін. Пиелонефрит, бүйрек немесе қуықасты безінің абсцесі, бактериемия және уросепсис дамуы ықтимал.

Инфекцияның несеп ағуының бұзылуымен қатар жүруі ерекше қауіпті. Мысалы, несепағар таспен бітелген кезде инфекцияланған несеп бүйректен қалыпты түрде ағып шыға алмайды. Мұндай жағдай тек антибиотиктерді ғана емес, сонымен қатар дренажды шұғыл қалпына келтіруді де талап етеді.

Ерлердегі НШЖИ диагностикасы, емі және алдын алу

Ерлердегі НШЖИ кезінде тексеру мыналарды қамтуы мүмкін:

• шағымдар мен клиникалық көріністі бағалау — несеп шығарудың сипаты, ауырсынудың, күйдіру сезімінің, жиі немесе шұғыл шақырулардың, дене қызуының жоғарылауының, қалтыраудың, бел, бүйір, жамбас немесе шат аралығындағы ауырсынудың болуы;
• жалпы жағдай мен қауіп факторларын бағалау — бұрын болған НШЖИ, урологиялық аурулар, тастар, несеп ағуының бұзылыстары, катетеризация, жуырда жасалған араласулар және инфекцияның ағымына әсер етуі мүмкін басқа жағдайлар;
• жалпы несеп талдауы — қабыну белгілерін анықтау үшін;
• антибиотиктерге сезімталдықты анықтай отырып, несепті бактериологиялық себу;
• қан талдаулары — қызба, жалпы жағдайдың айқын нашарлауы және жүйелік инфекцияның басқа да белгілері болған жағдайда;
• қанның бактериологиялық себіндісі — көбінесе ауыр жағдайда, бактериемияға немесе сепсиске күмән болғанда;
• несеп шығару жолдарының УДЗ-і — несептің іркілуін, оның ағуының бұзылуын, тастарды немесе басқа құрылымдық өзгерістерді жоққа шығару қажет болған жағдайда;
• КТ немесе МРТ — жоғарғы несеп жолдарының обструкциясына, аурудың ауыр ағымына, ықтимал асқынуға күмән болғанда немесе дұрыс жүргізілген емнің 48–72 сағаты ішінде айқын жақсару байқалмаған жағдайда.

Антибиотик инфекцияның орналасуын, жағдайдың ауырлығын, алдыңғы бактериологиялық себінді нәтижелерін, микроорганизмдердің төзімділік қаупін және бүйрек қызметін ескере отырып таңдалады.

Алдыңғы цистит эпизодынан қалған препаратты өз бетінше қолдануға болмайды: ұқсас несеп шығару белгілері әртүрлі препараттарды және емнің әртүрлі ұзақтығын талап етуі мүмкін.

Алдын алу ең алдымен инфекцияның сақталуына ықпал ететін себепті жоюға бағытталады:

• обструкция кезінде несептің қалыпты ағуын қалпына келтіру;
• қалдық несептің айқын көлемін бағалау және түзету;
• көрсетілімдер болған жағдайда тастарды емдеу;
• катетеризация ұзақтығын мүмкіндігінше қысқа ұстау;
• тұрақты несеп катетерлеріне дұрыс күтім жасау;
• тиісті қауіптер болған жағдайда ЖЖБИ-ді диагностикалау және емдеу.

Дене қызуы жоғарылап, қалтырау, бел немесе шат аралығында ауырсыну, несептің іркілуі, жалпы жағдайдың күрт нашарлауы немесе сепсис белгілері пайда болған жағдайда медициналық көмекке кідірмей жүгіну қажет. Мұндай белгілер қабыну үдерісінің енді тек қуықпен шектелмейтінін білдіруі мүмкін.