Никтурия — бұл не: физиологиялық норма ма, әлде несеп шығару жүйесінің жасырын белгісі ме

Ұйықтар алдында көп мөлшерде сұйықтық ішкеннен кейін түнде дәретханаға бару ауруды білдірмейді. Бірақ түнде ояну үнемі қайталанса, бір түнде екі немесе одан да көп рет болса немесе басқа белгілер пайда болса, оның себебін анықтау қажет.

Никтурия деген не және ол қалай көрінеді

Никтурия — негізгі ұйқы кезеңінде несеп шығару үшін ояну қажеттілігі. Мұндай бір ғана эпизодтың өзі формалды түрде никтурия туралы айтуға жеткілікті. Бұл ретте әрбір несеп шығару ұйықтап кеткеннен кейін орын алады.

Никтурияны осыған ұқсас екі жағдайдан ажырату маңызды. Түнгі полиурия — дәл түнгі уақытта несептің пропорционалды емес көп мөлшерде түзілуін білдіреді. Ал тәуліктік полиурия кезінде несеп түзілуі барлық 24 сағат бойы жоғары болады — бағдар ретінде тәулігіне 40 мл/кг-нан жоғары көрсеткіш алынады. Мысалы, дене салмағы 70 кг адам үшін бұл тәулігіне 2,8 литрден астам несеп дегенді білдіреді.

Никтурияның не екенін анықтау кезінде дәрігер тек түнгі оянулардың санын ғана емес, сонымен қатар несеп мөлшерін, күндізгі несеп шығару жиілігін, сұйықтық ішу режимін және ұйқы сапасын да бағалайды.

Түнгі несеп шығаруға деген шақырулар қашан физиологиялық норма болып саналады

Түнде несеп шығарудың «қалыпты» және патологиялық саны арасында нақты шекара жоқ. Түнде бір рет тұрудың өзі никтурия анықтамасына сәйкес келеді, бірақ кешкі уақытта шайды, суды, қарбызды көп мөлшерде тұтынғаннан немесе несеп айдайтын дәрі қабылдағаннан кейін анда-санда ояну емдеуді қажет етпейді.

Клиникалық тұрғыдан әдетте түнде екі немесе одан да көп рет оянумен жүретін никтурия маңыздырақ болып саналады: дәл осындай жиілікте ұйқының үздіксіздігі айқынырақ бұзылып, өмір сапасы нашарлайды.

Тағы бір маңызды критерий — оянудың себебі. Кейде адам ұйқысыздықтан, ауырсынудан немесе шудан оянады да, содан кейін ғана «сақтық үшін» дәретханаға барады. Мұндай жағдайда алдымен дәл ұйқының бұзылу себебін анықтау қажет.

Әйелдердегі никтурия: себептері және көрініс ерекшеліктері

Әйелдерде никтурия пайда болған кезде оның себептері әртүрлі болуы мүмкін:

• қуықтың шамадан тыс белсенділігі және оның босатылуының бұзылыстары;
• түнгі немесе тәуліктік полиурия, соның ішінде қант диабеті кезінде;
• несеп шығару жолдарының инфекциялары — әдетте күндізгі несеп шығарудың жиілеуімен, күйдірумен, ауырсынумен немесе императивті шақырулармен бірге жүреді;
• жүктілік және гормондық өзгерістер, соның ішінде менопаузадан кейінгі кезең;
• шеткері ісінулер және жүрек жеткіліксіздігі, бұл кезде сұйықтық түнде белсендірек шығарылады;
• ұйқының бұзылыстары, соның ішінде обструктивті апноэ;
• жасқа байланысты өзгерістер, метаболизмдік және жүрек-қантамыр аурулары.

Жүктілік кезіндегі никтурия өте жиі кездеседі және өздігінен патологияны білдірмейді. Несеп шығару жүйесінің жұмысына гормондық өзгерістер, бүйрекке келетін қан ағымының және сүзілудің жоғарылауы әсер етеді, ал жатыр өскен сайын қуыққа қысым түседі.

Несеп шығарудың жиілеуі, шақырулар және никтурия жүктіліктің қалыпты көріністері де, циститтің белгілері де болуы мүмкін. Егер несеп шығару кезінде ауырсыну немесе күйдіру, несепте қан, айқын жайсыздық пайда болса, тексеруден өту қажет, соның ішінде несеп талдауы мен себіндісін жасау керек.

Егер никтурия ұзақ уақыт бойы сақталса, әйелдердегі себептер жас ерекшелігін, қатар жүретін белгілерді, қабылдайтын дәрілерді, жүктілікті немесе менопаузаны ескере отырып бағаланады.

Ерлердегі никтурия

Ерлерде түнгі несеп шығаруды дәстүрлі түрде қуықасты безінің ұлғаюымен байланыстырады. Мұндай себеп шынымен де болуы мүмкін: қуықасты безінің қатерсіз обструкциясы қуықтың толық босауына кедергі келтіруі мүмкін, соның салдарынан шақырулар жиілейді.

Қатар жүретін шағымдардың сипаты тексеру бағытын анықтауға көмектеседі. Несеп ағынының әлсіз болуы, күшену қажеттілігі, қуықтың толық босамағанын сезіну несептің ағуының бұзылуына көбірек тән. Түнде несептің көп мөлшерде бөлінуі түнгі полиурияның себептерін іздеуге негіз болады, ал қатты қорылдау, ұйқы кезінде тыныстың тоқтап қалуы және күндізгі ұйқышылдық ұйқы апноэсының ықтималдығын тексеруді қажет етеді.

Никтурияның негізгі белгілері және жасырын патологиялардың белгілері

Егер никтурия дамыса, несеп шығару жүйесі тарапынан болатын белгілер жергілікті урологиялық мәселені түнгі полиуриядан немесе ұйқының бұзылыстарынан ажыратуға көмектеседі. Бұл жерде түнде дәретханаға бару санына қарағанда, оған қандай симптомдардың қосылатыны маңыздырақ.

Никтуриядан бөлек не болады	Нені жоққа шығару қажет
Күйдіру, ауырсыну, аз мөлшерде жиі	несеп шығаруға шақырулар несеп шығару жолдарының инфекциясы
Қатты шөлдеу және күндіз де, түнде де несептің көп мөлшерде бөлінуі	қант диабеті, қантсыз диабет, полиурияның басқа себептері
Несеп ағынының әлсіз болуы, несеп шығарудың басталуының кідіруі, қуықтың толық босамауы	төменгі несеп шығару жолдарының обструкциясы
Кенеттен пайда болатын, ұстап тұру қиын шақырулар	қуықтың шамадан тыс белсенділігі
Кешке қарай аяқтардың ісінуі	түнде сұйықтықтың қайта бөлінуі, жүрек-қантамыр немесе басқа жүйелік себептер
Қорылдау, ұйқы кезінде тыныстың тоқтап қалу эпизодтары, күндізгі ұйқышылдық	обструктивті ұйқы апноэсы
Несепте қанның болуы	несеп шығару жолдарының жеке диагностиканы қажет ететін аурулары

Никтурияның салдарына байланысты тағы бір аспект бар. Қайталанатын оянулар ұйқыны бөлшектейді, ал түнде екі немесе одан да көп рет ояну жағдайдың және күндізгі жұмысқа қабілеттіліктің айқынырақ нашарлауымен байланысты. Егде жастағы адамдарда түнде тұру құлау қаупін қосымша арттырады.

Не істеу керек және қай дәрігерге қаралу қажет

Себебін анықтауға шынымен көмектесетін алғашқы нәрсе — несеп шығару күнделігін жүргізу. Бірнеше күн бойы әрбір несеп шығарудың уақытын және көлемін, ішілген сұйықтықтың мөлшері мен уақытын, ұйқыға кеткен уақытты және түнгі оянуларды жазып отырады.

Дәрігерге барғанға дейін кешкі уақытта сұйықтық ішу режимін бағалаған жөн. Егер сұйықтықтың көп бөлігі ұйқыға дейінгі соңғы сағаттарға түссе, оны күн бойына біркелкі бөлу керек. Кешкі уақытта кофе, қою шай және алкоголь де несеп бөлінуін арттыруы немесе ұйқыны нашарлатуы мүмкін. Егер диуретиктер тағайындалған болса, оларды қабылдау уақытын өз бетінше өзгертуге болмайды — бұл мәселені дәрігермен талқылау қажет.

Тексеруді отбасылық дәрігерден немесе терапевтен бастауға болады. Белгілерге байланысты мыналар қажет болуы мүмкін:

• жалпы несеп талдауы;
• бүйрек функциясын бағалау;
• глюкоза және HbA1c деңгейін анықтау;
• қабылдап жүрген дәрілерді, әсіресе диуретиктерді талдау;
• қажет болған жағдайда — қалқанша безінің функциясын зерттеу және басқа талдаулар.

Әрі қарай қай маманға жүгіну никтурияның болжамды себебіне байланысты:

• уролог — несеп шығарудың қиындауы, несеп ағынының әлсіз болуы, қуықтың толық босамағанын сезіну немесе императивті шақырулар кезінде;
• урогинеколог — никтурия жамбас түбі бұзылыстарымен қатар жүргенде;
• эндокринолог — қатты шөлдеу және несеп көлемінің ұлғаюы кезінде;
• кардиолог — ісінулер және жүрек-қантамырлық себепке күдік болғанда;
• ұйқы медицинасы бойынша маман — қорылдау, ұйқы кезінде тыныстың тоқтауы және апноэның басқа белгілері кезінде.

Несепте көзге көрінетін қан пайда болғанда, несеп шығару мүмкін болмай қалғанда, бел аймағындағы ауырсынумен қатар дене қызуы жоғарылағанда немесе жалпы жағдай күрт нашарлағанда шұғыл медициналық көмекке жүгіну қажет.