Бүйректегі құм: несімен қауіпті және қалай емдеу керек

Көптеген адамдар бүйрегінде құм бар екенін кездейсоқ біледі — жоспарлы УДЗ кезінде немесе несеп шығарғанда жағымсыз сезімдер пайда болғанда. Медицинада бұл жағдай микролитиаз деп аталады. Негізінде, бұл көлемі 3 мм-ге дейінгі ұсақ тұз кристалдарының (оксалаттар, ураттар немесе фосфаттар) түзілуі.

Бүйректегі құм дегеніміз не?

Бүйректе құм несептің құрамында кристалл түзетін заттар тым көп болған кезде пайда болады. Бұлар кальций, оксалаттар, фосфаттар, несеп қышқылы және басқа қосылыстар болуы мүмкін. Сұйықтық жеткіліксіз болғанда немесе зат алмасу бұзылғанда, бұл заттар нашар ериді, бір-бірімен қосылып, алдымен кристалдарға, кейін микролиттерге, ал соңында тастарға айналады.

Неге бүйректе құм пайда болады?

Науқас көбіне менде бүйректе құм не себептен пайда болды деп нақты бір себеп іздейді. Бірақ тәжірибеде микролитиаз бірнеше фактордың қосындысынан дамиды.

• Сұйықтықтың жетіспеушілігі
  Неліктен сұйықтық жеткіліксіз болған кезде бүйректе құм пайда болады? Ағзада су аз болған кезде несеп қоюланып, тұздардың тұнуына қолайлы жағдай жасалады.

• Тамақтану ерекшеліктері
  Ас тұзын, жартылай дайын өнімдерді, жануар ақуызын және алкогольді көп тұтыну несепті қышқылдандырады және бүйректерді қалдықтармен шамадан тыс жүктейді, бұл құм үшін «құрылыс материалына» айналады.

• Зат алмасу бұзылыстары
  Артық салмақ пен инсулинге төзімділік несептің химиялық құрамына әсер етеді, нәтижесінде бүйректерде құм белсенді түрде түзіледі.

• Инфекциялық фактор
  Қайталанатын цистит және басқа инфекциялар несептің қышқылдығын (pH) өзгертіп, тұздардың түзілуін күшейтеді.

• Жүйелік аурулар
  Бүйректе құм анықталғанда себептері кейде қалқанша маңы бездерінің проблемаларына (гиперпаратиреоз) немесе генетикалық метаболикалық ерекшеліктерге нұсқайды.

Бүйректегі құмның белгілері

Жайсыздық сезімі екі жағдайда пайда болады: микролиттер несепағарлар арқылы қозғала бастағанда немесе олар несептің қалыпты ағынын бұзатындай көп болғанда.

Бүйректерде құм болған кезде, белгілер жеңіл жайсыздықтан бастап, төзе алмайтын ауыр ұстамаларға дейін болуы мүмкін.

1. Белдің және бүйір жақтың ауыруы
   Әдетте, бұл физикалық белсенділіктен, көлікпен жүргенде немесе көп сұйықтық ішкеннен кейін күшейетін тарту немесе қысым сезімі.

2. Дизуриялық бұзылыстар
   Несеп шығару кезінде күйдіру және ашыту кристалдардың өткір жиектері несеп шығару жолдарының шырышты қабығын механикалық түрде тітіркендіретіндіктен пайда болады.

3. Несептің өзгеруі
   Несеп лайланып, иісі өткірленіп немесе ұсақ тамырлардың зақымдануынан қызғылт түске енуі мүмкін (микрогематурия).

4. Жалпы әлсіздік
   Жүрек айну және құсу болуы мүмкін — бұл несеп жолдарының спазмына жауап реакция.

Тұздың пайда болу механизмі барлығында бірдей болғанымен, ерлердегі бүйрек құмының белгілерінің өзіндік таралу сипаттамалары бар: ауырсыну шап пен ұмаға таралады, ал уретрада күйдіру сезімі сезіледі.

Бүйректегі құмның қауіптілігі: «байқалмайтын жағдайдан» жедел жағдайға дейін

Бастапқыда бүйректе құм анықталса, бұл қауіпті емес сияқты көрінуі мүмкін. Бұл диагноз несімен қауіпті? Уақытында емдемесе микролиттер патологиялық процесстер тізбегін іске қосады.

• Тіндердің зақымдануы және гематурия
  Кристалдардың өткір жиектері үнемі уротелийді (несеп шығару жолдарының ішкі қабаты) жарақаттап, несепте қан пайда болады және бактерияларға «кіру есігін» жасайды.

• Инфекция қосылуы
  Шырышытқы қабықтың үнемі тітіркенуі қабыну тудырып, іркілу туындап, ол жедел пиелонефритке әкелуі мүмкін.

• Бітелу және бүйрек шаншуы
  Тіпті кішкентай тас несепағардың жіңішке бөлігінде тұрып қалуы мүмкін. Бұл қатты ауырсыну - бүйрек шаншуын тудырады.

• Жүйелік өзгерістер
  Бүйрек арқылы маңызды минералдардың (мысалы, кальций) үнемі жоғалуы уақыт өте келе сүйек тығыздығының өзгеруіне әкелуі мүмкін.

Диагностика: неге тек белгілерге сенуге болмайды?

Қазіргі заманғы диагностика дәрігерге толық көріністі көруге мүмкіндік беретін объективті деректерге негізделген.

1. Зертханалық тексерулер
   Жалпы және күнделікті несеп анализдері қосындылардың, бактериялардың және лейкоциттердің бар екенін көрсетеді. Қан анализі қандай метаболикалық процестердің бұзылғанын анықтауға көмектеседі.

2. Визуалды тексерулер
   Несеп шығару жүйесінің ультрадыбыстық зерттеуі: қосындыларды және бүйрек тостағаншаларының кеңеюін көруге мүмкіндік беретін негізгі әдіс.
   Тастың нақты орналасқан жерін, өлшемін және тығыздығын, сондай-ақ бітелу дәрежесін анықтау үшін контрастсыз төмен дозалы КТ (компьютерлік томография) қажет болуы мүмкін.

3. Тастың құрамын талдау
   Егер микролит немесе фрагмент өздігінен шықса, оны химиялық талдауға тапсыру керек. Тек құрамын (оксалаттар, ураттар немесе фосфаттар) білу арқылы ғана тиімді диетаны әзірлеуге және тиісті емдеуді таңдауға болады.

Бүйректегі құмнан қалай арылуға болады?

Бүйректегі құмнан қалай құтылуға болады деген сұраққа бір ғана әмбебап жауап жоқ. Дәрігердің тактикасы әрдайым клиникалық жағдайға байланысты: кристалдардың мөлшері, олардың химиялық құрамы және ауырсынудың болуы.

Егер микролиттер ұсақ болып, асқыну тудырмаса, көбінесе бақылау және ағзаны қолдау тактикасы қолданылады.

• Күшейтілген сұйықтық ішу режимі — суды көп ішу құмды механикалық түрде «жууға» көмектеседі.
• Ауырсынуды басу — спазмолитиктер мен қабынуға қарсы препараттар қолдану.
• Альфа-блокаторлар — кей жағдайда дәрігер бөлшектердің жеңіл өту үшін несепағар бұлшықеттерін босаңсытуға тағайындалады.
• Кешенді фитотерапия — дәрілік шөптер қабынуды азайтып, түйілуді төмендетеді.

Егер микролит тасқа айналып, өздігінен шыға алмаса немесе бүйректі бітесе соққы-толқынды литотрипсия (дыбыспен ұсақтау), уретероскопия (арна арқылы алып тастау), бел аймағынан тесу арқылы алу (перкутанды нефролитотомия) секілді әдістер қолданылады.

Диета: бүйректе құм болғанда нені жеуге болмайды?

Егер бүйректе құм анықталса, қандай тағамдарды шектеу керек? Нақты әмбебап тізім жоқ. Шектеулер тұз түріне байланысты болады.

• Оксалаттық тастарда
  Құрамында оксалат көп тағамдарды шектеу керек (шпинат, рауғаш, жаңғақтар, кебек). Кальцийді (сүт өнімдері) толық алып тастауға болмайды, себебі ол оксалаттарды ішекте байланыстырып, бүйрекке түсуін тежейді.

• Несеп қышқылды (урат) тастарда
  Пуриндерді азайту қажет. Бұл қызыл ет, субөнімдер, теңіз өнімдері және алкоголь.

• Барлығына ортақ ереже
  Тұзды қатты шектеу және жануар ақуызының мөлшерін бақылау.

Қайталану қаупін қалай азайтуға болады: бүйрек денсаулығына 5 қадам

Құмнан арылу — тек ауырсынуды басу емес, оның қайта пайда болмауын қамтамасыз ету.

1. Күніне жеткілікті су ішіңіз, шамамен 6–8 стақан. Сіздің мақсатыңыз — ашық, мөлдір түсті несеп. Ыстық ауау-райында және жаттығулар кезінде суды көбейту қажет.
2. Несеп шығару жолдарының инфекцияларын (цистит, уретрит) уақытында емдеңіз, себебі бактериялар тұздардың жиналуына себеп болады.
3. Дене белсенділігі кальций алмасуын және уродинамиканы жақсартады.
4. Артық салмақ пен қандағы қанттың жоғары болуы — несептас ауруының қауіп факторлары.

Егер жағдай қайталанса, тәуліктік несеп анализін тапсыру қажет. Бұл дәрігерге себепті анықтауға және нақты алдын алу шараларын таңдауға көмектеседі.