Несептегі қан: бұл қаншалықты қауіпті және ең алдымен не істеу керек

Несептегі қан — міндетті түрде медициналық бағалауды қажет ететін белгі. Несеп қызғылт, қызыл, қоңыр түске айналуы, «ет жуындысы» тәрізді реңк алуы немесе құрамында ұйындылар болуы мүмкін. Кейде түсі өзгермейді, ал эритроциттер тек талдау кезінде анықталады. Несеп түсінің қарқындылығы жағдайдың ауырлығын дәл көрсетпейді.

Тексерудің негізгі мақсаты — қанның бар екенін растау, оның көзін анықтау және шұғыл емдеуді қажет ететін ауруларды жоққа шығару.

Гематурия дегеніміз не: несеп түсінің өзгеруі қашан белгіге айналады?

Гематурия — бұл не? Бұл несептегі эритроциттердің қалыпты мөлшерден жоғары болуы. Клиникалық тәжірибеде микрогематурия әдетте несеп тұнбасын микроскопиялық зерттеу кезінде көру аймағында 3-тен көп эритроцит анықталса расталады.

Гематурия деген не деген сұраққа жауап жағдайдың екі негізгі түрін қамтиды:

1. Макрогематурия талдаусыз-ақ байқалады: несеп түсі өзгереді, кейде ұйындылар пайда болады.
2. Микрогематурия сырттай байқалмайды және тек зертханалық тексеру кезінде анықталады.

Несептің қызаруының бәрі қанмен байланысты емес. Түс қызылша, қаражидек, рауғаш, тағамдық бояғыштарды қолданғаннан кейін, сондай-ақ кейбір дәрілерді қабылдау аясында өзгеруі мүмкін. Әйелдерде үлгіге етеккір қаны араласуы ықтимал. Күмәнді нәтиже болған жағдайда несептің ортаңғы бөлігін дұрыс жинап, талдауды қайта тапсырады.

Несепте қан пайда болуының негізгі себептері

Егер несепте қан байқалса, себептері несеп шығару жүйесінің белгілі бір бөліктерімен байланысты болуы мүмкін: бүйрек, несепағар, қуық, несеп шығару өзегі. Ер адамдарда қосымша қуықасты безі де бағаланады.

1. Несеп шығару жолдарының инфекциялары
   Цистит, уретрит, пиелонефрит кезінде қабынған шырышты қабық әлдеқайда осал болады.

2. Несеп-тас ауруы
   Тас қозғалған кезде бүйрек, несепағар немесе қуықтың шырышты қабығын жарақаттайды.

3. Бүйрек шумақтарының аурулары
   Гломерулонефрит және басқа гломерулопатиялар кезінде бүйректің сүзгілік тосқауылы бұзылады. Соның нәтижесінде несепте өзгерген эритроциттер, ақуыз және цилиндрлер пайда болуы мүмкін.

4. Жарақаттар және медициналық араласулар
   Белгі бел аймағының соғылуынан, іш жарақатынан, катетер қоюдан, эндоскопиялық процедуралардан кейін байқалуы мүмкін.

5. Несеп шығару жолдарының ісіктері
   Несептегі қан несеп шығару жүйесі мүшелерінің немесе қуықасты безінің ісіктерінің ерте белгісі болуы мүмкін.

6. Қан ұюының бұзылыстары және дәрілер
   Антикоагулянттар мен антиагреганттар қан кетуге бейімділікті күшейтуі мүмкін, бірақ олар белгінің жалғыз себебі болып саналмайды.

7. Қарқынды физикалық жүктеме
   Шамадан тыс жүктемеден кейін кейде қысқа мерзімді гематурия пайда болады, бұл жағдайда себеп — микрожарақаттар. Егер белгі қайталанса, бақылау қажет.

8. Несеп шығару жолдарының эндометриозы
   Егер әйелде несепте қан байқалса, себептері циклдік сипатта болуы мүмкін және етеккір кезінде күшеюі ықтимал.

Бұл қаншалықты қауіпті: дабыл белгілері мен қауіптер

Несептегі қан нені білдіреді? Бұл сұраққа тексерусіз жауап беру мүмкін емес. Келесі жағдайларда кідірмей медициналық көмекке жүгіну қажет:

• несеп ашық қызыл түсті немесе ұйындылар болса;
• науқас несеп шығара алмаса;
• белде, бүйірде, іштің төменгі бөлігінде немесе шап аймағында қатты ауырсыну болса;
• жоғары температура, қалтырау, жүрек айну, құсу пайда болса;
• қан жарақаттан кейін байқалса;
• айқын әлсіздік, бас айналу, қан қысымының төмендеуі болса;
• белгі қан ұюына әсер ететін дәрілерді қабылдау аясында пайда болса;
• жүктілік кезінде несепте қан байқалса.

Күрделі себептердің қаупі 35–40 жастан асқан адамдарда, темекі шегетіндерде, гематурия қайталанғанда, химиялық заттармен кәсіби байланысы бар адамдарда, жамбас аймағына сәулелік терапия алғандарда және урологиялық ісіктердің отбасылық анамнезі болған жағдайда жоғары болады.

Ұзақ уақыт сақталатын гематурия тек қан жоғалту қаупімен ғана қауіпті емес. Егер себеп бүйрек зақымдануымен байланысты болса, емсіз бүйрек тінінің қызметі төмендеуі, артериялық қысым жоғарылауы және несептегі ақуыз мөлшері артуы мүмкін. Ұйындылармен жүретін макрогематурия кезінде қуықтың бітелуі салдарынан несептің шығуы жедел тоқтап қалуы мүмкін.

Диагностика: ең алдымен қандай тексерулерден өту керек?

Диагностика несепте шынымен қан бар екенін растаудан басталады, ал себептерін дәрігер алдымен анамнез жинау кезеңінде анықтауға тырысады. Маман қанның қашан пайда болғанын, ауырсынумен, физикалық жүктемемен, етеккірмен, жарақатпен, жыныстық қатынаспен, дәрі қабылдаумен немесе жуырдағы урологиялық процедуралармен байланысын нақтылайды.

Бастапқы тексерулер кешені мыналарды қамтиды:

• несеп тұнбасын микроскопиялаумен жалпы несеп талдауы;
• күмәнді нәтиже немесе үлгінің ластануы мүмкін болған жағдайда қайталама талдау;
• инфекция белгілері болғанда несепті себіндіге тапсыру;
• жалпы қан талдауы;
• креатинин, мочевина, электролиттер және шумақтық сүзілу жылдамдығын есептеу;
• несептегі ақуызды бағалау;
• бүйрек пен қуықтың ультрадыбыстық зерттеуі.

Макрогематурия, ұйындылар, тұрақты микрогематурия, урологиялық онкологиялық қауіп факторлары немесе белгінің түсініксіз себебі болған жағдайда дәрігер цистоскопия, КТ-урография, МРТ немесе цитологиялық зерттеу тағайындауы мүмкін.

Алғашқы көмек және емдеу тактикасы: нені мүлдем жасауға болмайды?

Несепте қан пайда болған жағдайда тыныштық сақтап, жалпы жағдайды бағалап, дәрігерге қаралу қажет. Дәрігер кеңесіне дейін қанның қашан пайда болғанын, ұйындылардың, ауырсынудың, дене қызуының, несептің бөгелуінің бар-жоғын, сондай-ақ несеп шығарудың қай кезеңінде қан анық байқалатынын белгілеп қойған пайдалы.

Мүлдем жасауға болмайды:

• белді немесе ішті жылыту, ыстық ванна қабылдау немесе моншаға бару;
• талдау тапсырмай тұрып антибиотиктерді бастау;
• дәрігер тағайындауынсыз қан тоқтататын препараттарды қабылдау;
• антикоагулянттар мен антиагреганттарды өз бетінше тоқтату;
• көп мөлшерде су ішіп, бүйректі «шаюға» тырысу;
• қарқынды жаттығуларды жалғастыру.

Егер несептің түсі қалыпқа келсе, бұл медициналық тексерудің енді қажет емес екенін білдірмейді.

Емдеу себебіне байланысты болады. Инфекция кезінде көрсеткіш бойынша бактерияға қарсы терапия қолданылады. Тас болған жағдайда оның мөлшері, орналасуы, ауырсынудың, инфекцияның болуы және несеп ағуының бұзылуы ескеріледі. Гломерулярлық зақымдануда емдеуді нефролог жүргізеді. Ісіктік процесс кезінде арнайы урологиялық тексеру және оның нәтижесіне қарай әрі қарайғы тактика қажет.

Алдын алу және жағдайды бақылау

Бақылаудың негізгі шаралары:

• несеп шығару жолдарының инфекцияларын дәрігер тағайындауы бойынша емдеу және қажет болса бақылаудан өту;
• бүйрек қызметі мен жүрек-қантамыр жүйесінің жағдайын ескере отырып, су ішу режимін сақтау;
• несеп шығаруды ұзақ уақыт ұстап жүрмеу;
• диабет кезінде артериялық қысым мен глюкоза деңгейін бақылау;
• несеп-тас ауруы кезінде тұрақты бақылауда болу;
• урологиялық қауіптер болған жағдайда темекіден бас тарту.

Тас түзілуіне бейімділік кезінде алдын алу нақты клиникалық жағдайға байланысты болады. Тұзды шектеу немесе тамақтану тәртібін түзету сияқты ұсыныстар жеке таңдалуы тиіс: әртүрлі тас түрлері әртүрлі тәсілді қажет етеді.

Гематурияның белгілері өте аз болуы мүмкін: кейде жалғыз белгі — несеп түсінің өзгеруі немесе талдауда кездейсоқ анықталуы. Негізгі қағида — эритроциттердің бар екенін растау, оның көзін анықтау және бастапқы диагностика жүргізілмей тұрып емдеуді бастамау.