Циститтің қайталануын қалай болдырмауға болады: уролог кеңестері

Қайталанатын цистит — амбулаториялық урологияда ең жиі кездесетін мәселелердің бірі. Клиникалық анықтамаға сәйкес, бұл қуық инфекциясының қайта пайда болатын эпизодтары: жарты жыл ішінде екі немесе одан көп рет, не бір жыл ішінде үш немесе одан көп рет қайталануы.

Циститтің қайталану себептері медициналық әдебиеттерде жан-жақты сипатталған: қоздырғыштың ерекшеліктері (көбіне E. coli), микробиотаның бұзылуы, гормоналдық өзгерістер. Бұл факторлардың көпшілігін бақылауға болады. Сондықтан алдын алу — қайталанатын циститті жүргізудің негізгі элементі және жаңа эпизодтардың жиілігін азайтудың басты жолы.

Циститтің қайталану себептері: білу маңызды негізгі механизмдер

Циститтің қайталануы кездейсоқ болмайды. Медициналық әдебиет белгілердің неге бірнеше апта немесе ай өткен соң қайта пайда болатынын түсіндіретін бірнеше тұрақты механизмді бөліп көрсетеді.

1. E. coli-дің қуықта бекініп, сақталып қалу қабілеті

Аурудың негізгі қоздырғышы — Escherichia coli. Ол уротелий жасушаларына (қуықтың ішкі шырышты қабығы) жабысып, микроскопиялық жасушаішілік шоғырлар түзе алады. Осыған байланысты, ем сәтті өткеннен кейін де бактериялардың бір бөлігі қуықта сақталып, аурудың қайта өршуіне әкелуі мүмкін.

2. Толық емес немесе тым қысқа емдеу курстары

Көп жағдайда белгілер инфекция толық жойылмай тұрып-ақ жоғалады. Егер емдеу курсы ерте тоқтатылса немесе бактериялардың сезімталдығын ескермей эмпирикалық түрде таңдалса, микроорганизмдер сақталып қалады — сондықтан цистит емнен кейін тез, кейде бір ай ішінде қайта пайда болады.

3. Әйелдердегі анатомиялық ерекшеліктер

Цистит қайта өршісе, оның себептері несеп-жыныс жүйесінің құрылысына байланысты болуы мүмкін: әйелдерде уретра қысқа әрі қынап пен перианальды аймаққа жақын орналасқан. Бұл бактериялардың енуі мен жоғары қарай тез таралуына қолайлы жағдай жасайды.

4. Қынап микробиотасының бұзылуы

Лактобактериялар — патогенді флорадан табиғи қорғаныс. Антибиотиктерді қабылдағаннан кейін, жиі қынаптық инфекциялар немесе гормоналдық ауытқулар кезінде олардың саны азайса, бактериялардың қуыққа өту қаупі артады.

5. Гормоналдық өзгерістер, әсіресе пери- және постменопауза кезеңінде

Эстроген тапшылығы шырышты қабықтың жұқаруына, жергілікті иммунитеттің төмендеуіне және лактобактериялар санының азаюына әкеледі. Бұл кезеңде циститтің бір ай ішінде немесе одан да ерте қайта өршуі жиі кездеседі.

6. Жыныстық белсенділік қоздырушы фактор ретінде

Кейбір әйелдерде циститтің жиі қайталануы жыныстық қатынастан кейін заңды түрде пайда болады — бұл бактериялардың механикалық тасымалдануына және уретраның жеңіл тітіркенуіне байланысты.

7. Қайталану қаупін арттыратын қатар жүретін жағдайлар

Олардың қатарына: қант диабеті, иммундық бұзылыстар, қуықтың толық босауына әсер ететін бұзылыстар жатады. Мұндай факторлар несептің ұзақ уақыт іркілуіне және бактериялардың көбеюіне жағдай жасайды.

Емнен кейін циститтің қайта өршуін қалай болдырмауға болады: шын мәнінде не көмектеседі

Егер науқаста цистит жиі қайталанса, бұл урологқа тек талдауларды ғана емес, өмір салтын, микробиотаның жағдайын және фондық ауруларды да бағалау қажет екенін көрсетеді. Алдын алу — қайталанатын эпизодтардың қаупін азайтатын шаралар жиынтығы.

Күнделікті несеп шығару әдеттері және су ішу тәртібі

Циститтің қайта өршуін болдырмаудың негізгі қағидаларының бірі — несептің іркілуіне және бактериялардың өсуіне жағдай жасамау.

• Күні бойы аз-аздан су ішу, несептің түсі ашық сабан түсті болуына бағдарлану;
• Несеп шығаруды ұзақ уақытқа ұстамау, дәретханаға әр 3–4 сағат сайын бару;
• Ұйықтар алдында және мүмкіндігінше жыныстық қатынастан кейін қуықты міндетті түрде босату.

Алғаш қарағанда қарапайым көрінетін бұл тактика бактериялардың шырышты қабықпен жанасу уақытын айтарлықтай азайтады.

Интимдік гигиена және жыныстық өмір

Профилактика үшін күтім құралдарының саны емес, дұрыс қалыптасқан әдеттер маңызды.

• Алдыңғы жағынан артқа қарай жуыну, агрессивті гельдер мен антисептиктерді қолданбау;
• Интимдік гигиена құралдары — бейтарап pH-пен, артық хош иістендіргіштерсіз болуы тиіс.

Жыныстық қатынаспен байланысты циститте (postcoital cystitis) урологтар мыналарды ұсынады:

• жыныстық қатынастан кейін несеп шығару;
• лубриканттарды қолдану;
• егер эпизодтар спермицидтермен немесе диафрагмамен байланысты болса, контрацепцияны дәрігермен бірге қайта қарау.

Бұл циститтің бір сценарий бойынша қайта-қайта қайталануына жол бермеуге көмектеседі.

Қынап микробиотасы және гормоналдық фон

Цистит қайта өршіген кезде әйелдерде жиі қынап микрофлорасының бұзылыстары немесе гормоналдық өзгерістер анықталады.

• Антибиотиктердің жиі курстарынан кейін, қынап инфекцияларының эпизодтары болғанда немесе менопауза аясында шырышты қабықтың жағдайын гинекологпен бірге бағалау маңызды;
• Жағдайға байланысты жергілікті эстроген құрамды препараттар немесе микробиотаны қалпына келтіретін құралдар қарастырылуы мүмкін — тек көрсеткіш бойынша.

Бұл факторларды түзету жетілген жастағы науқастар үшін профилактиканың негізгі элементіне айналуы мүмкін.

Емді тек талдауларға сүйене отырып жүргізу және емдеу схемасын сақтау

Циститтің қайталануын болдырмау жолдарын іздегенде тағы бір маңызды жайт — антибиотиктерді ретсіз қабылдаудан аулақ болу.

• Әр жаңа эпизодта инфекцияны талдаулармен растаған жөн (несептің жалпы талдауы, қажет болса — бактериологиялық себінді);
• Белгілер жоғалса да, емдеу курсын толық аяқтау қажет;
• Жүкті емес әйелдерде белгілерсіз бактериурия әдетте емделмейді, себебі бұл микроорганизмдердің төзімділігін арттыруы мүмкін.

Бұл тұрақты штаммдардың қалыптасу қаупін және жаңа эпизодтардың пайда болуын азайтады. Цистит қайта өршіген жағдайда оны қалай емдеу керегін тек дәрігер анықтайды — өзін-өзі емдеу мәселені ушықтыруы мүмкін.

Ұзақ мерзімді алдын алудағы фитотерапияның рөлі

Өсімдік тектес препараттар несеп шығару жолдарын ұзақ уақыт қолдау стратегиясында маңызды орын алады, әсіресе антибиотиктерге қайта-қайта жүгінуге болмайтын жағдайда.

Қабынуға қарсы және несеп айдайтын әсері бар құрамдастырылған фитопрепараттар несептің ағуын қолдап, қабынудың айқындылығын төмендетуге көмектеседі. Қабылдау форматы мен ұзақтығы жеке таңдалады.

Суық тию, ащы немесе тітіркендіргіш тағамдар, кофе, алкоголь, тығыз синтетикалық іш киім циститтің өздігінен жиі қайталануын тудырмайды, бірақ шырышты қабықтың жағдайын нашарлатып, бар белгілерді күшейтуі мүмкін.

Алдын алуды қашан күшейтіп, қайта қарау қажет

Цистит тағы да қайталанғанда не істеу керек — бұл сұраққа міндетті түрде маманмен бірге жауап іздеу қажет. Егер эпизодтар келесі критерийлерге сай қайталанса (6 айда ≥2 рет немесе жылына ≥3 рет), бұл жеткілікті негіз болып табылады:

• урологпен кеңейтілген диагностика мәселесін талқылау (УДЗ, көрсеткіш болса — себінді, қосымша зерттеулер);
• қауіп факторларын қайта қарау (контрацепция түрі, несеп шығару әдеттері, қатар жүретін аурулар);
• нақты бағдарлары бар жеке профилактика стратегиясын құру — күнделікті не істеу керек, алғашқы белгілерде қандай шаралар қолдану қажет және қашан міндетті түрде дәрігерге жүгіну керек.

Мұндай құрылымдалған тәсіл кезекті асқынуды ғана тоқтатпай, келешекте ұзақ мерзімді циститтің қайта қайталану жиілігін нақты азайтуға мүмкіндік береді.