Бүйректе тастар бар кездегі диета: не жеуге болады және нені болмайды

Несеп шығару жүйесінің ең жиі кездесетін ауруларының бірі — несеп-тас ауруы. Конкременттер бүйректе тұз кристалдарынан түзіледі, олар біртіндеп бірігіп, көлемі ұлғаяды. Бұл процеске көптеген факторлар әсер етеді: зат алмасу, ағзаның гидратация деңгейі, несептің қышқылдығы, тамақтану құрамы.

Бүйрек тастары кезінде диета емдеу стратегиясының және қайталанудың алдын алудың маңызды бөлігі болып саналады. Дұрыс тамақтану тас түзілуіне себеп болатын заттардың концентрациясын азайтып, олардың қайта пайда болу қаупін төмендетеді.

Неліктен НТА диета маңызды?

Бүйректе тастардың пайда болуы несепте белгілі бір тұздардың жиналуымен байланысты: кальций, оксалаттар, несеп қышқылы немесе фосфаттар. Бұл заттардың концентрациясы жоғарылаған кезде, олар кристалдана бастайды.

Тамақтану бұл процеске бірнеше бағытта әсер етеді:

• несептің қышқылдығын өзгертеді;
• кальций, оксалаттар және несеп қышқылының деңгейіне әсер етеді;
• ағзаға түсетін тұз мөлшерін анықтайды;
• зат алмасуды жылдамдатады немесе баяулатады;
• бөлінетін несептің жалпы көлеміне әсер етеді.

НТА кезінде нені жеуге болады?

Несеп-тас ауруы кезіндегі рацион әдетте теңгерімді тамақтану қағидаттарына негізделеді, тұз мөлшері шектеулі және сұйықтық жеткілікті болуы тиіс.

Бүйрек тастары кезінде не жеуге болады деген сұрақ туындағанда, тас түзетін заттардың концентрациясын арттырмайтын өнімдер ұсынылады:

• көкөністердің көпшілігі (кәді, қияр, сәбіз, гүлді қырыққабат);
• жемістер мен жидектер;
• тұтас дәнді өнімдер;
• майы аз балық пен құс еті;
• қышқыл сүт өнімдері (орташа мөлшерде);
• өсімдік майлары.

Егер науқас бүйрек тастары кезінде не жеуге болады деп сұраса, негізгі қағида — шектен шықпай, әртүрлі әрі толыққанды тамақтану.

Нені шектеп немесе алып тастау керек?

Бүйрек тастары кезінде не жеуге болмайды деген сұрақ туындағанда, кристалдардың түзілуіне әкелетін өнімдер туралы айтылады.

Шектеу ұсынылады:

• тұз және дәмдеуіштер мөлшерін;
• қою ет сорпаларын;
• қуырылған, майлы, ысталған тағамдарды;
• шоколад пен какаоны;
• алкогольді.

Сондықтан науқастарға бүйрек тастары кезінде ең алдымен тұзы көп және құрамында экстрактивті заттары жоғары тағамдарды шектеу қажет екені түсіндіріледі.

Неліктен тұзды шектеу маңызды

Тұзды шамадан тыс қолдану кальцийдің несеп арқылы бөлінуін арттырады. Бұл кальций құрамды тастардың — ең жиі кездесетін конкременттердің — түзілуіне жағдай жасайды.

Сондықтан бүйрек тастары кезінде рациондағы тұз мөлшерін азайту қажет. Нені жеуге болмайды:

• дайын соустар;
• шұжықтар және өңделген ет өнімдері;
• тұзды тіскебасарлар мен снектер;
• фастфуд және тез дайындалатын өнімдер.

Тұз мөлшерін бақылау тастардың қайта түзілуінің алдын алудың негізгі шараларының бірі болып саналады.

Неліктен сұйықтық ішу режимі маңызды?

Бөлінетін несеп көлемінің артуы жаңа тастардың пайда болу қаупін төмендетеді. Науқастарға сұйықтықты күні бойы біркелкі ішу ұсынылады.

Әсіресе жеткілікті мөлшерде ішу маңызды:

• ыстық ауа райында;
• физикалық жүктеме кезінде;
• тершеңдік артқанда.

Науқастар бүйрек тастары кезінде қандай сусын ішуге болады деп сұрағанда, негізгі ұсыныс — қарапайым ауыз су.

Сондай-ақ мыналар рұқсат етіледі:

• әлсіз шай;
• қантсыз компоттар;
• дәрігер ұсынысымен асханалық минералды су.

Әртүрлі шөптік тұнбаларды маманмен кеңеспей ішу ұсынылмайды.
Бүйрек тастары кезінде шай туралы бөлек сұрақ жиі туындайды. Көп жағдайда әлсіз шайды мөлшермен ішуге болады. Алайда қою шай құрамында оксалаттар бар — олар кейбір тас түрлерінің түзілуіне қатысады.

Науқастар жиі бүйрек тастары кезінде кофе ішуге бола ма деп сұрайды. Қазіргі ұсыныстар толық бас тартуды талап етпейді, тек мөлшерді сақтау маңызды. Кофеиннің жеңіл несеп айдағыш әсері бар, бірақ оны шамадан тыс қолдану кальцийдің несеппен шығарылуын арттырады. Күніне бір-екі кесе ішіп, оны жеткілікті су ішумен толықтырған дұрыс.

Бүйрек тастары кезінде итмұрын ішуге бола ма?

Бүйрек тастары кезінде итмұрын ішуге бола ма деген сұрақ жиі туындайды. Халық медицинасында бұл жидектердің тұнбасын конкременттерді шығаруға көмектесетін несеп айдағыш құрал ретінде жиі ұсынады. Алайда мұндай әсерін дәлелдейтін ғылыми деректер жоқ.

Итмұрын құрамында С дәрумені көп мөлшерде болады, ал оның артық түсуі ағзада оксалаттарға айналуы мүмкін — бұл кейбір тас түрлерінің түзілуіне қатысатын заттар. Тұнбаларды аз мөлшерде қолдануға болады, бірақ оларды несеп-тас ауруын емдеу құралы ретінде дәрігердің кеңесінсіз қолдануға болмайды.

Несеп-тас ауруы кезіндегі тамақтануда жиі кездесетін қателіктер

Тастар анықталғаннан кейін көптеген науқастар рационды күрт өзгертуге тырысады. Алайда кең таралған кеңестер кейде тым қатаң болып, аурудың жеке ерекшеліктерін ескермейді.

Ең жиі кездесетін қателіктер:

• медициналық көрсеткішсіз сүт өнімдерінен толық бас тарту;
• рациондағы ақуызды шамадан тыс шектеу;
• дәрігермен кеңеспей, өнімдердің үлкен топтарын алып тастауға тырысу;
• емдеуді халықтық әдістермен алмастыру.

Тым қатаң шектеулер қоректік заттардың тапшылығына әкелуі мүмкін және әрдайым тастардың қайта түзілу қаупін азайтпайды.

Неліктен диета тас түріне байланысты?

Тамақтану бойынша ұсыныстар тастардың химиялық құрамына байланысты өзгеруі мүмкін екенін ескеру маңызды. Мысалы, оксалат тастарында дәрігерлер оксалаттарға бай өнімдерді (жаңғақтар, бұршақ тұқымдастар, асжапырақ, ақжелкен) шектеуді ұсына алады. Урат тастарында кейде пуриндерге бай тағамдарды азайтады, өйткені олар несеп қышқылының деңгейін арттырады. Фосфат тастары көбіне сілтілі несепте түзіледі және несеп шығару жолдарының инфекцияларымен байланысты болуы мүмкін.

Барлық науқастарға бірдей сәйкес келетін әмбебап диета жоқ. Рационды нақты түзету үшін дәрігерлер тас құрамының талдау нәтижелеріне және зертханалық көрсеткіштерге сүйенеді.

Теңгерімді тамақтану, тұзды орташа қолдану және дұрыс сұйықтық ішу режимі тастардың қайта түзілу қаупін азайтуға көмектеседі. Соңғы тамақтану бойынша ұсыныстарды тек тексеруден кейін және конкремент түрін анықтаған соң маман береді.