Геморрагиялық цистит: себептері, белгілері және емі

Қуықтың қабыну аурулары әртүрлі жолдармен өршуі мүмкін, бірақ патологиялық процесске қан кету қосылған жағдайлар ерекше назар аударуды қажет етеді. Бұл жағдай тамыр қабырғасының зақымдануымен, айқын қабыну реакциясымен және циститтің тұрақты эпизодтарымен салыстырғанда ауыр ағыммен бірге жүреді.

Геморрагиялық цистит деген не?

Геморрагиялық цистит — бұл қуық шырышты қабатының зақымдалуымен жүретін қабыну, оған циститтің белгілерімен бірге әртүрлі деңгейдегі гематурия қосылады: несептің аздап қызғылт түске боялуынан бастап, сұйықтықтың шығуына кедергі келтіретін ұйынды қан пайда болуына дейін.

Зақымдану қуықтың беткі эпителийін және шырышасты қабаттағы тамырлар торын қамтиды, сондықтан уротелийдің қорғаныс қызметі бұзылады. Процесс жедел түрде дамуы мүмкін немесе ұзаққа созылған түрге ауысуы мүмкін. Клиникалық көрініс қабынудың көлеміне және тамырлардың бұзылу дәрежесіне байланысты өзгереді, бірақ геморрагиялық цистит деген диагноз қойылғанда қан аралас несептің болуы міндетті белгі.

Зертханалық және аспаптық әдістер бұл жағдайды нефрологиялық аурулардан, несеп-тас ауруынан немесе ісік процесстерінен ажыратуға көмектеседі. Қабылдауда дәрігер геморрагиялық циститтің не екенін түсіндіріп, дифференциалды диагностика жүргізеді.

Геморрагиялық циститтің себептері

Тамыр қабырғасының бүтіндігінің бұзылуымен жүретін қабыну әртүрлі факторлардың әсерінен дамуы мүмкін. Клиникалық тәжірибеде ең маңызды қауіп факторлары төмендегідей.

Инфекциялық себептер

Көбінесе қабынудың жедел түрі инфекциялармен байланысты.

Негізгі қоздырғыштар:

• қуықтың бактериялық инфекциялары, ең алдымен Escherichia coli уропатогенді штаммдарымен туындаған;
• вирустық инфекциялар, көбінесе аденовирустар, әсіресе балалар мен иммундық жүйесі әлсіреген адамдарда.

Вирустық түрлері көбінесе айқын гематуриямен және белгілердің тез басталуымен жүреді.

Уытты және дәрілік әсерлер

Онкологияда қолданылатын кейбір цитостатиктер қуықтың шырышты қабатын зақымдап, дәрі-индуцирленген геморрагиялық цистит тудыруы мүмкін. Ең белгілі мысалдар — циклофосфамид және ифосфамид.

Олардың метаболизмі кезінде түзілетін акролеин несеппен бірге қуыққа түсіп, оның шырышты қабығымен жанасады. Бұл айқын тітіркендіргіш және қаымдаушы әсер етеді.

Уытты факторларға сонымен қатар өндірістік химиялық заттардың әсері жатады, олар ағзаға еніп, бүйрек арқылы шығарылып, қуық шырышты қабығын тітіркендіреді.

Иммундық және жүйелі аурулар

Сирек жағдайларда қабыну аутоиммунды процестердің немесе дәнекер тіннің жүйелі ауруларының бір бөлігі ретінде дамиды. Мұндай жағдайларда қуықтың зақымдануы дененің кең таралған реакциясының бір бөлігі болып табылады.

Уродинамикамен байланысты факторлар

Несеп шығуының бітелуі, уретраның тарылуы, ұзақ мерзімді катетеризация немесе ауыр функционалдық бұзылулар шырышты қабықтың зақымдалуына және қан кетудің пайда болуына әкелуі мүмкін.

Геморрагиялық циститтің белгілері

Белгілердің ауырлығы себепке, ағымның сипатына және қанды бөліністердің көлеміне байланысты, сондықтан шағымдардың барлық ауқымын бағалау маңызды.

Науқастар жиі мынадай шағымдар айтады:

• гематурия — несептің аздап қызғылттан қою қызыл түске дейін өзгеруі, кейде ұйындылардың болуы;
• дизурия, несеп шығару кезінде ашыту, күйдіру, ауырсынуды сезу;
• жиі шақырулар, аз мөлшерде несеп бөлінуімен;
• іштің төменгі бөлігіндегі ауырсыну немесе ауырлық сезімі, кейде қасаға үстіне таралуы;
• қуық толық босамағандай сезім.

Әйел уретрасының анатомиялық ерекшеліктері инфекцияның тез таралуына ықпал етеді, сондықтан жедел геморрагиялық цистит диагнозы әйелдерде жиі кездеседі. Ол кенеттен басталып, қатты күйдіруімен және несеп түсінің айтарлықтай өзгеруімен сипатталады.

Ерлерде ауру сирек кездеседі, бірақ қатты қабыну кезінде уретраның анатомиялық ұзындығына және оның обструктивті бұзылулармен жиі байланысты болуының салдарынан белгілері тұрақты болуы мүмкін. Ерлердегі жедел геморрагиялық цистит несеп шығуының бұзылуымен және қасаға үсті аймағындағы қатты ауырсынуымен жүреді.

Егер тексеруде қуықтың қабыну белгілері болмаса, дәрігер гематурияның басқа себептерін қарастырады. Мұндай жағдайларда дифференциалды диагнозға НТА кезіндегі геморрагиялық цистит те кіруі мүмкін — бұл несепте қан болуының тағы бір ықтимал себебі, бірақ ол кезде ауырсынудың қарқынды ұстамалары мен несепағар бойымен таралатын ауру секілді нақты белгілер болады.

Геморрагиялық цистит: салдары

Салдары қабынудың ұзақтығына, аурудың себебіне және емдеудің қаншалықты ерте басталғанына байланысты.

Жедел қабыну кезеңінде дереу назар аударуды талап ететін бұзылыстар болуы мүмкін:

• қуықтың обструкциясы — ірі қан ұйындылары сұйықтықтың шығуын бөгеп, қатты ауырсыну мен жедел несеп шығуының қиындау қаупін тудырады;
• интенсивті гематурия және анемия — көп қан жоғалту гемоглобин деңгейінің төмендеуіне әкелуі мүмкін;
• инфекцияның несеп шығару жолдары арқылы жоғары қарай таралуы — әсіресе несептің кідірісі немесе шырышты қабықтың ісінуі кезінде пиелонефрит қаупі жоғарылайды;
• айқын ауырсыну синдромы, ол қуықты қалыпты босатуға кедергі келтіреді.

Егер қабыну ұзақ сақталса немесе жиі қайталанса, тұрақты құрылымдық өзгерістер қалыптасады. Оларға мыналар жатады:

• қабырғалардың фиброздық өзгерістеріне байланысты қуық сыйымдылығының төмендеуі;
• тұрақты дизуриялық белгілер, императивті шақырулар;
• клиникалық тәжірибеде созылмалы геморрагиялық цистит деп сипатталатын қайталамалы ағым;
• уротелийдің қорғаныс қызметі бұзылғандықтан, қайталанатын инфекциялар қаупінің жоғарылауы;
• фиброз ошақтарының түзілуі және тіндердің эластикалығының төмендеуі, бұл қуықтың құрылымдық өзгерістеріне әкелуі мүмкін.

Геморрагиялық циститті емдеу

Ем тактикасы қабынудың себебіне, гематурияның ауырлығына және асқынулардың болуына байланысты анықталады. Негізгі мақсат — зақымдаушы факторды жою және шырышты қабықты қалпына келтіру.

Инфекциядан болған түрлері:

• бактериалды табиғаты анықталса антибактериалды терапия;
• вирустық қоздырғыш табылса вирустарға қарсы препараттар;
• дене қызуы, ауырсыну және белгілердің динамикасын бақылау.

Дәрілік және уытты әсерден болған түрлері:

• сұйықтық қабылдауды күшейту;
• стационарда форсирленген диурез, ауыр зақым кезінде;
• онкологпен бірігіп цитостатиктер схемасын қайта қарау.

Симптоматикалық ем:

• ауырсынуды бақылау;
• ұйындыларды шығару үшін қуықты шаю;
• сұйықтық көлемін толықтыру.

Хирургиялық араласу сирек қажет, негізінен қуық толық ұйындымен бітелгенде немесе ауыр құрылымдық өзгерістер болғанда.

Егер өзіңізде геморрагиялық цистит бар деп күдіктенсеңіз, әрекет әрдайым бірдей: дәрігерге дер кезінде қаралу, диагностикадан өту және қабынудың себебіне бағытталған емді бастау. Кешенді тәсіл асқыну қаупін азайтып, қуықтың жұмысын қалпына келтіруге және созылмалы түрге өтудің алдын алуға мүмкіндік береді.