Несептегі оксалаттар: талдаулар нені көрсетеді және өмір салтын қалай түзетуге болады

Оксалаттар — жалпы несеп талдауында анықталуы мүмкін қымыздық қышқылының тұздары. Олардың болуы диагноз болып саналмайды, бірақ тұздардың кристалдану және бүйрек тастарының түзілу қаупін бағалауға көмектеседі.

Кальций оксалатынан түзілген тастар — ең жиі кездесетін тас түрі болып табылады. Клиникалық деректерге сәйкес, олар несеп-тас ауруының барлық жағдайларының 70–80%-ына дейін құрайды. Оксалаттар қайта анықталған жағдайда дәрігер тек талдауды ғана емес, сондай-ақ сұйықтық ішу режимін, тамақтануды, қатар жүретін ауруларды, ультрадыбыстық зерттеу нәтижелерін және науқастың шағымдарын да бағалайды.

Несеп талдауындағы оксалаттар дегеніміз не және олар неге пайда болады?

Бұл бүйрек арқылы шығарылатын қымыздық қышқылы тұздарының кристалдары. Оксалаттардың бір бөлігі тағам арқылы түседі, ал бір бөлігі ағзада зат алмасу процесінде түзіледі. Егер несеп қоюланып кетсе немесе ондағы минералдардың арақатынасы өзгерсе, тұздар тезірек тұнбаға түседі.

Клиникалық тұрғыдан алғанда, несеп талдауындағы оксалаттар дегеніміз не? Бұл тығыздық, рН, ақуыз, эритроциттер, лейкоциттер, бактериялар көрсеткіштерімен және аспаптық зерттеу нәтижелерімен бірге бағаланатын зертханалық көрсеткіш.

Егер несепте оксалаттар анықталса, олардың себептері көбіне мыналар болады:

• сусыздану салдарынан несептің жоғары концентрациясы (ыстық ауа райы, физикалық жүктеме, қызба, құсу немесе диарея кезінде);
• оксалаттарға бай тағамдарды шамадан тыс тұтыну;
• тағамдағы тұздың артық мөлшері;
• С дәруменінің жоғары дозаларын қабылдау (тәулігіне 1000 мг және одан жоғары);
• жануар ақуызының артық болуы;
• тағаммен кальцийдің жеткіліксіз түсуі;
• сіңірілу бұзылысымен жүретін ішек аурулары (Крон ауруы, целиакия (аш ішектің глютенді қабылдамайтын ауруы) және т.б.).

Оксалаттарға бай өнімдерге асжапырақ, қымыздық, рауғаш, қызылша, жаңғақтар, какао, шоколад, бидай кебегі, қою қара шай жатады. Алайда бұл өнімдерді толық алып тастау әрдайым қажет болмайды. Егер бүйректе тас болмаса, оларды тұтыну жиілігін азайтып, көп мөлшерде жемеген жөн.

Оксалаттық тастарға бейімділік болған жағдайда кальцийді тағамнан алып тастамайды: ересектер үшін тәулігіне 1000–1200 мг кальций қабылдау ұсынылады (тағам көздерінен). Кальций ішекте оксалаттармен байланысып, олардың несепке түсуін азайтады. Кальций қоспаларын тек дәрігердің ұсынысымен қабылдау керек.

Белгілі бір жағдайда несептегі оксалаттардың мағынасы олардың қайта анықталуына байланысты болады. Егер олар келесі талдауда да табылса, дәрігер бүйрек пен қуықтың УДЗ-уін, қанның биохимиялық талдауын және тәуліктік несеп талдауын тағайындауы мүмкін.

Несептегі оксалаттардың белгілері

Оксалаттар әрқашан белгі бере бермейді. Шағымдар көбінесе несеп шығару жолдарының тітіркенуі, қабынуы немесе тас пайда болған кезде байқалады.

Мүмкін болатын белгілер:

• бел аймағындағы ауырсыну немесе жайсыздық;
• несеп шығарғанда ашыту сезімі;
• жиі несеп шығару қажеттілігі;
• лайланған несеп;
• несептің қызғылт немесе қызыл түске боялуы;
• бүйірдегі ауырсынудың шап аймағына таралуы;
• инфекция кезінде жүрек айнуы, қалтырау және дене қызуының көтерілуі.

Егер тас несепағарға түссе, бүйрек шаншуы пайда болуы мүмкін. Оған бүйірде немесе белде қатты ауырсыну тән, ол іштің төменгі бөлігіне, шапқа немесе сыртқы жыныс мүшелеріне таралуы мүмкін. Мұндай жағдай шұғыл медициналық көмекті қажет етеді, себебі несеп ағуының бұзылуымен және инфекциялық асқынулармен қатар жүруі мүмкін.

Балаларда несептегі оксалат тұздары кейде қызбадан кейін, сұйықтықты аз ішкенде немесе уақытша тамақтану өзгерістерінен кейін анықталады. Талдаулардағы қайталанатын өзгерістер немесе ауырсынумен жүретін несеп шығару кезінде педиатрдың немесе балалар нефрологының кеңесі қажет.

Несептегі оксалаттардан қалай арылуға болады: 3 қарапайым қадам

Несептегі оксалаттардан арылу олардың пайда болу себебіне байланысты. Егер оксалаттар бір рет қана анықталса, алдымен алдын алу шаралары жүргізіліп, кейін талдау қайта тапсырылады.

Диета мен су теңгерімін түзету

Негізгі мақсат — несептің концентрациясын төмендету. Несеп-тас ауруы бар науқастар үшін тәуліктік несеп көлемі кемінде 2,5 литр болатындай сұйықтық ішу ұсынылады. Ішілетін су мөлшері бұдан да көп болуы мүмкін, себебі судың бір бөлігі термен, тыныспен және нәжіспен жоғалады.

Жүрек жеткіліксіздігі, созылмалы бүйрек ауруы, ісіну, жүктілік және кейбір эндокриндік аурулар кезінде сұйықтық режимін дәрігер анықтайды.

Рацион бірнеше бағыт бойынша түзетіледі:

• тұзды шектеу (ересектер үшін тәулігіне 5–6 г-нан артық емес (яғни бір шай қасықтан аз));
• қымыздық қышқылына бай өнімдерді шамадан тыс тұтынуды азайту;
• жасырын натрийі көп тағамдарды алып тастау (шұжықтар, тіскебасарлар, фастфуд, тұзды ірімшіктер, тұздықтар, консервіленген сорпалар, дайын жартылай фабрикаттар);
• жануар ақуызының мөлшерін бақылау;
• тұрақты тамақтану және ұзақ уақыт сусыздануға жол бермеу.

Оксалаттарға бейімділік кезіндегі оңтайлы диета шамадан тыс шектеуші болмауы тиіс.

Бүйректі өсімдік негізіндегі қолдау және тастардан қорғау

Фитопрепараттар несеп шығару жүйесін кешенді қолдаудың бір бөлігі ретінде қолданылуы мүмкін.

Мұндай қолдау:

• қалыпты несеп бөлінуін сақтауға;
• несеп шығару жолдарының түйілуін азайтуға;
• қабыну кезіндегі жайсыздықты төмендетуге;
• тас түзілуіне бейім науқастарда қайталанатын жағдайлардың алдын алуға бағытталуы мүмкін.

Егер тас қалыптасып қойған болса, емдеу тактикасы оның көлеміне, орналасуына, құрамына және несеп ағуына әсеріне байланысты болады. Өсімдік тектес құралдар қатты ауырсыну, несепте қанның болуы, қызба немесе несептің жүрмеуі жағдайында УДЗ, зертханалық талдаулар және урологтың кеңесін алмастыра алмайды.

Тіпті өсімдік негізіндегі препараттардың да шектеулері бар. Қолдану кезінде жас, жүктілік, бала емізу, созылмалы бүйрек аурулары, аллергиялар және тұрақты қабылданатын дәрілер ескеріледі. Алдын алу мақсатындағы қолдауды маманмен кеңескеннен кейін таңдаған дұрыс.

Орташа физикалық белсенділік және алдын алу

Физикалық белсенділік несептегі оксалаттарды жоймайды, бірақ дене салмағын және зат алмасуды бақылауға көмектеседі. Ең қауіпсіз түрлері — айқын жүктеме түсірмейтін және аз сұйықтық жоғалтататын белсенділіктер.

Қолайлы болып табылады:

• жаяу жүру;
• жүзу;
• велосипед тебу;
• емдік гимнастика;
• орташа қарқындылықтағы үй жаттығулары.

Алдын алу шараларына несеп шығару жолдарының инфекцияларын бақылау да кіреді. Қайталанатын қабынулар несеп құрамын өзгертіп, жайсыздықты күшейтуі мүмкін. Егер цистит, несеп шығарғандағы ауырсыну немесе талдаулардағы өзгерістер жиі қайталанса, тек белгңлерді емдемей, себебін анықтау қажет.

Қашан дәрігерге қаралу керек?

Егер оксалаттар қайта анықталса, олардың мөлшері көп болса немесе талдауда олармен бірге эритроциттер, ақуыз, лейкоциттер, бактериялар, несептің жоғары тығыздығы немесе рН-тың айқын өзгерісі болса, дәрігердің кеңесі қажет.

Жоспарлы тексеру келесі жағдайларда ұсынылады:

• талдаулардағы қайталанатын өзгерістер;
• бел аймағындағы ауырсыну немесе жайсыздық;
• несеп шығару жолдарының жиі инфекциялары;
• несепте аз мөлшерде болса да қанның болуы;
• УДЗ-дегі өзгерістер;
• бұрын болған несеп-тас ауруы;
• жақын туыстарда бүйрек тастарының болуы.

Бүйірдегі немесе белдегі қатты ауырсыну, жоғары дене қызуы, қалтырау, құсу, несептің жүрмеуі, айқын әлсіздік, несепте көзге көрінетін қанның болуы байқалса шұғыл медициналық көмек қажет.

Талдаудағы оксалат тұздары қауіп факторларын уақытында анықтауға және асқынулар дамымай тұрып өмір салтын түзетуге мүмкіндік береді. Ең дұрыс тәсіл — нәтижені дәрігермен бірге бағалау, ол несептегі оксалаттардың не екенін егжей-тегжейлі түсіндіріп, әрі қарайғы әрекет жоспарын анықтайды.