Бүйрек шаншуы: белгілерін қалай тануға болады және анықталған кезде не істеу керек

Несеп ағуының кенеттен бұзылуы кезінде пайда болатын жедел ауырсыну синдромы шаншу деп аталады.

Клиникалық тұрғыдан бүйрек шаншуы деген не? Сұйықтық несеп шығару жолдары арқылы еркін өте алмаған кезде, бүйрек астаушасындағы қысым жоғарылайды. Бұл бүйрек капсуласының созылуына және айқын ауырсыну сигналына әкеледі. Сонымен қатар, несепағардың тегіс бұлшықеттерінің түйілуі дамиды, оны ағза кедергіні жылжыту үшін қолдануға тырысады. Механикалық созылудан бөлек, бітелу аймағында қабыну медиаторлары — простагландиндердің түзілуі күшейеді, олар ауырсыну рецепторларының сезімталдығын арттырып, жергілікті ісінуді күшейтеді.

Бүйрек шаншуы медициналық бағалауды қажет ететін жағдайларға жатады. Ұстама кейде өздігінен басылғанымен, ол жиі несеп-тас ауруымен байланысты және ағза қызметінің бұзылуымен немесе инфекциялық асқынулармен қатар жүруі мүмкін.

Неліктен бүйрек шаншуы пайда болады?

Ұстаманың ең жиі себебі — несеп шығару жолдары арқылы тастың қозғалысы. Конкремент бүйректе түзіліп, кейін несепағарға түсуі мүмкін, мұнда тіпті кішкентай бөлшек те саңылауды жартылай немесе толық бітеп тастай алады.
Сондай-ақ шаншуды келесі факторлар тудыруы мүмкін:

• микролиттер және тұздардың ұсақ кристалдары;
• бүйрек ауруларындағы қан ұйындылары;
• несепағардың шырышты қабығының қабынулық ісінуі;
• несеп шығару жолдарының туа біткен анатомиялық ерекшеліктері, несептің ағуын қиындататын.

Кейде ұстама сыртқы факторлармен қоздырылады. Мысалы, қарқынды физикалық жүктеме, дене қалпының күрт өзгеруі немесе сусыздану тастың жылжуына және несепағардың бітелуіне ықпал етуі мүмкін.

Бүйрек шаншуының белгілері: ұстама қалай көрінеді

Егер науқаста бүйрек шаншуы болса, белгілері әдетте кенеттен пайда болып, тез арада ең жоғары қарқындылыққа жетеді. Негізгі белгі — бел аймағындағы қатты ауырсыну, көбінесе бір жақта орналасады.

Бүйрек шаншуының ең тән симптомдарына мыналар жатады:

• белде немесе іштің бүйір бөлігінде кенет ауырсыну;
• ауырсынудың шап аймағына, іштің төменгі бөлігіне немесе санның ішкі бетіне таралуы;
• ауырсынуды жеңілдететін қалыпты таба алмау;
• жиі несеп шығару шақыруы және несеп шығарудың соңында жайсыздық, әсіресе тас несепағардың төменгі бөлігінде орналасса;
• жүрек айну, кейде құсу;
• несепте қанның пайда болуы.

Көптеген басқа ауырсыну жағдайларынан айырмашылығы, бұл синдром кезінде науқас тыныш жата алмайды. Ауырсыну толқын тәрізді сипатта болады: тас несепағар бойымен қозғалған сайын күшейеді, кейде дене қызуының көтерілуімен немесе қалтыраумен қатар жүреді.

Бүйрек шаншуын басқа іш ауыруларынан қалай ажыратуға болады?

Бел немесе іш ауыруы әртүрлі ауруларда кездесуі мүмкін, бірақ егер науқаста бүйрек шаншуы болса, белгілері тән болады.

1. Аппендицит кезінде ауырсыну қозғалғанда күшейеді және іштің оң жақ төменгі бөлігінде орналасады.
2. Омыртқа ауруларында — көбінесе қозғалыспен немесе жүктемемен байланысты.
3. Ішек шаншуы айқын кебумен және нәжіс бұзылуымен жүреді.
4. Өт шаншуы (холецистит) кезінде ауырсынудың негізгі нүктесі жоғарырақ — оң жақ қабырға астында орналасады және оң жақ жауырынға немесе иыққа таралады.

Бүйрек шаншуына ауырсынудың несепағар бойымен таралуы тән — белден шап аймағына дейін. Сонымен қатар, науқас қатты мазасызданып, жағдайын жеңілдету үшін үнемі дене қалпын өзгертіп отырады.

Соңғы диагнозды тек дәрігер тексеруден кейін ғана қояды.

Бүйрек шаншуы өздігінен өтуі мүмкін бе?

Көптеген науқастарды бүйрек шаншуы өздігінен өтуі мүмкін бе деген сұрақ мазалайды. Кейбір жағдайларда бұл шынымен де болады. Кішкентай тас өздігінен несепағар арқылы өтіп, қуыққа түсуі мүмкін.

Конкремент шыққаннан кейін:

• бүйректегі қысым төмендейді;
• несепағар түйілуі біртіндеп жойылады;
• ауырсыну тез әлсірейді.

Алайда жайсыздықтың жоғалуы әрқашан ауру толық жойылды дегенді білдірмейді. Тастар бүйректе сақталып, жаңа ұстамалар тудыруы мүмкін. Сонымен қатар, тексерусіз конкременттің мөлшерін және несеп шығару жолдарының жағдайын анықтау мүмкін емес.

Ұстама кезінде қалай әрекет ету керек?

Асқынулардың алдын алу үшін бүйрек шаншуы кезінде не істеу керек? Ұстамаға күдік болғанда ұсынылады:

• тыныштық сақтау және физикалық белсенділікті шектеу;
• несеп шығарудың сипатына назар аудару (жиілігі, несепте қанның пайда болуы);
• қатты ауырсыну кезінде жедел медициналық көмекке жүгіну;
• ауырсынуды басатын дәрілерді өз бетінше көп мөлшерде қабылдаудан аулақ болу.

Бел аймағын жылыту кейде түйілуді азайтады, алайда оны дене қызуы көтерілгенде, қалтырау болғанда немесе несеп шығару жолдарының инфекциясына күдік болса қолдануға болмайды.

Медициналық диагностика

Науқас медициналық көмекке жүгінген кезде ұстаманың себебін анықтау үшін тексеру жүргізіледі:

• жалпы несеп талдауы;
• бүйрек пен несеп шығару жолдарының ультрадыбыстық зерттеуі;
• тастарды анықтау үшін компьютерлік томография;
• қабынуды және бүйрек қызметін бағалау үшін қан талдаулары.

Нәтижелер негізінде дәрігер әрі қарайғы ем тактикасын анықтайды.

Бүйрек шаншуының асқынулары

Ұстама өздігінен аяқталуы мүмкін болғанымен, несептің ұзақ уақыт ағуы бұзылған жағдайда асқынулар дамиды.

Мүмкін болатын салдарлар:

• гидронефроз — несептің іркілуі салдарынан бүйрек астаушасының кеңеюі;
• несеп шығару жолдарының инфекциясы, соның ішінде жедел пиелонефрит;
• несепағар шырышты қабығының зақымдануы;
• бүйрек қызметінің біртіндеп төмендеуі;
• анурия.

Әсіресе, шаншу дене қызуының көтерілуімен және инфекция белгілерімен қатар жүрсе қауіпті болып саналады.

Төмендегі жағдайларда шұғыл медициналық көмек қажет:

• ауырсыну бірнеше сағат бойы сақталып, азаймаса;
• жоғары температура, қалтырау пайда болса;
• несепте қан болса;
• бірнеше рет құсу байқалса;
• ұстама жүкті әйелде немесе жалғыз бүйрегі бар адамда дамыса.

Бүйрек шаншуы эпизодынан кейін тастардың пайда болу себебін анықтау және қайталама ұстаманың қаупін азайту маңызды.

Қайталама шаншудың қалай алдын алу керек?

Алдын алу шаралары мыналарды қамтиды:

• жеткілікті мөлшерде сұйықтық ішу;
• тамақтануды және тұз тұтынуды бақылау;
• дәрігердің тұрақты бақылауында болу;
• несеп шығару жолдарының қабыну ауруларын дер кезінде емдеу;
• тас түзілуіне ықпал ететін зат алмасу бұзылыстарын бақылау.

Алдын алуға кешенді тәсіл қолдану ұстамалардың қайта пайда болу ықтималдығын азайтып, несеп шығару жүйесінің денсаулығын сақтауға көмектеседі.